دنياي کودکان پر از صدا و موسيقي است و در همه جاي جهان کودکان داراي اين قابليت هستند که نسبت به موسيقي واکنش نشان دهند. آنها علاقه فراواني به جستجو در امکانات صوتي هرچيز دارند و از ايجاد صدا از اشيا لذت مي برند و اگر اين صدا داراي ريتم باشد، مي تواند کاملا آنها را مجذوب کرده و انگيزه موسيقايي آنان را تقويت کند. کودکان از لحظه تولد و حتي قبل از آن با اصوات موجود در محيط اطراف خود خو مي گيرند و بنابر ميزان توانايي خود در توليد و جستجو در آواها و اصوات مختلف، با اين پديده ارتباط برقرار مي کنند. از آنجايي که واکنش نشان دادن به صدا پيشرفته ترين توانايي در نوزادان است، کودک از همان ابتداي تولد بايد از نظر موسيقي تغذيه شود.
خواندن ترانه هاي ريتميک ملايم، حس آرامش و امنيت را در نوزاد حساس تقويت مي کند. قرن هاست که لالايي هاي آهنگسازان بزرگ و ملودي هاي جذاب خودانگيخته که به آهستگي زمزمه شود، کودکان را به خوابي آرام فروبرده است. در چنين حالتي، کيفيت صداي خواننده اهميتي ندارد بلکه مهم ارتباطي است که از اين طريق با کودک برقرار مي شود.
کودکان در حدود سه سالگي علاقه اي واقعي به هر نوع فعاليت موسيقي نشان مي دهند و اين زمان بسيار مناسبي براي والدين و مربيان است تا در شناخت و درک ساختار موسيقي به کودک کمک کنند. هنگامي که موسيقي به شيوه اي آگاهانه و متناسب با درجه ادراک کودک به وي ارائه شود، بدون شک به شناخت و آگاهي او منجر خواهد شد.
در اين سن، کودکان تقريبا در تمام زمان بيداري خود در حال جنب و جوش و فعاليت هستند از راه رفتن و دويدن گرفته تا بالا و پايين پريدن، سر خوردن، جهيدن، تاب خوردن و دست زدن. در بسياري از موارد اين حرکات مي توانند در سمت نمايشي کردن ترانه ها، داستان هاي کوچک و ساده و قطعات کوچک موزيکال به کار روند. بازي هايي که همراه با موسيقي اجرا مي شوند براي داشتن اوقاتي خوش که همراه موسيقي، فعاليت و سرخوشي است براي کودک و بزرگسال به يک اندازه مفيد و نشاط آور است.
مي توان گفت که کودکان در سنين 4 و 5 سالگي، در زمينه به وجود آوردن موسيقي بسيار مصر و علاقمند هستند. آنها از هر گروه سني ديگري به خلق موسيقي مي پردازند، با دقت تمام در گوشه و کنار آن به کشف و جستجو مي پردازند و موسيقي محرکي اساسي براي فعاليت هاي آنان به شمار ميرود. هنگامي که کودکان 4 و 5 ساله اند، براي تجربيات برنامه ريزي شده آمادگي بيشتري دارند و توجه کنيد که بايد تعادل در اين برنامه ريزي رعايت شده باشد. به اين ترتيب که زماني براي شنيدن و شناخت ارزش موسيقي، خواندن، نواختن ساز و ايجاد صدا، ساختن شعر و موسيقي و خلاصه انواع فعاليت هايي که در اين صحنه گسترده قابل اجرا هستند، اختصاص داده شود.
شنيدن موسيقي کاريست که مي تواند در تمام مراحل فعاليت هاي روزانه انجام شود. در واقع عادت به شنيدن موسيقي، پايه و اساس تمام تجربيات موسيقايي است. البته در اين سن، کودک به مرحله اي رسيده است که مي تواند مدت کوتاهي بنشيند و با دقت به يک اجراي کوتاه يا يک قطعه کوچک موسيقي ضبط شده گوش فرا دهد. قطعات داستاني مانند «پيتر و گرگ» اثر سرگئي پروکوفيفProkofiev Sergei مي تواند در چنين اوقاتي استفاده شود. اين داستان به خصوص براي آشنايي با بعضي از سازهاي ارکستر مناسب است.
يک فعاليت جذاب ديگر براي اين کودکان، شنيدن يک قطعه موسيقي و ساختن داستاني براي آن است. همچنين داستان هايي که با موسيقي پرورانده شده باشند و داراي ريتم و ملودي باشند (در داستان هاي زيباي فارسي، از گفتگوهاي ريتميک بسيار استفاده شده است و لزوما نبايد به دنبال نمونه خارجي آن بود. از جمله کدوي قلقله زن، کک به تنور، عروسک ناز قندي، نمکي و...) چنين بازي هايي مي تواند علاقه کودک به موسيقي را بسيار افزايش دهد.
خواندن ترانه شور و شوق فراواني براي کودکان به همراه دارد. اکثر کودکان عاشق آواز خواندن و شنيدن آوازي که براي آنها خوانده شود، هستند. صداي کوچک اين موسيقيدانان 4 و 5 ساله شايد براي تعقيب بالا و پايين هاي موسيقي يک ترانه چندان قوي نباشد، والدين و مربيان بايد توجه کنند که نبايد بيش از حد توان کودک از او توقع کاري بي نقص و خواندن بدون ايراد داشته باشند.
توجه کنيد که در اين سن ترانه هايي براي خواندن کودک مناسبند که بين نتهاي «دو» وسط تا «لا» بعد از آن باشند. براي تشويق کودک به خواندن، بايد از ترانه هايي استفاده کنيم که خواندن آن برايش ساده باشد، تعداد اوج و فرودهاي آن اندک باشد و براي نواختن آن به تمام کليدهاي پيانو نياز نباشد. ترانه هايي که از کلمات تکراري، عبارات موزون و الگوهاي ريتميک تکرار شونده برخوردار باشند بسيار مناسبند. از طرفي اين اشعار براي پروش قدرت بيان و توسعه گنجينه لغت کودک نيز بسيار مناسب هستند.
اشعار مهدکودکي و ترانه هايي که از طريق شرکت دادن کودک در نوعي بازي و فعاليت مانند دست زدن، پاي کوبي و ضرب گرفتن روي ميز، شناخت موسيقي وي را تقويت مي کنند نيز انتخاب هاي مناسبي هستند. هنگامي که کلمات شعر در ذهن کودک باقي ماند، مي توان براي افزودن به جذابيت آن و شمردن ضرب از يک ساز ساده کوبه اي استفاده کرد که در اين ميان مي توان به طبل، دايره زنگي، تکه هاي چوب و سنج اشاره نمود.
بازي هايي که در طي آن انگشتان، دست ها و اعضاي ديگر بدن حرکت مي کنند موجب آگاهي از توانايي هاي جنبشي و همچنين هماهنگ سازي عضلات مي شوند. آهنگ ها و حرکات ساده و ريتميک متغير کودک را با لايه هاي زيرين ريتم در موسيقي و همچنين با تاکيدها و کشيدگي هاي صوتي آشنا مي کنند. توجه کنيد که هر قصه اي، حتي داستان ساکت و ساکن «موطلايي و سه خرس» هم مي تواند با افزودن صدا، ريتم قدم هاي خرس ها و به شعر تبديل کردن گفتگوها به موضوعي براي ترانه خواني و موسيقي تبديل شود. آنچه از اهميت فوق العاده اي برخوردار است، انتخاب موسيقي مناسب با سن کودک است. ترانه هايي انتخاب کنيد که موضوع آن و کلمات اشعارش براي کودک جذاب باشد. کودکان کم سن به خصوص با ترانه هاي همراه با حرکت (مانند قطار بازي)، بازي هايي که با شعر خواني انجام مي شود («عمو زنجيرباف» و «گرگم و گله مي برم»)، ترانه هايي از برنامه هاي محبوبشان و اشعاري که دربردارنده موضوعات زير باشد لذت مي برند : «نام خودشان»، «کلمات بي معني، خنده دار و موزون»، «خانواده و دوستانشان»، «احساسات»، «طبيعت و فصل ها»، «تعطيلات»، «فعاليت هاي مدرسه»، «بدن انسان» و «حيوانات.»
فراموش نکنيد که هرچند ترانه هاي کوتاه براي کودکان جذاب تر است، اما اشعار پرسش و پاسخ يا داستان هاي موزون طولاني تر هم برايشان جذاب است. سوال و جواب در ترانه خواني، جنبه منطقي ذهن کودک را نيز تقويت مي کند.
يک عنصر کليدي ديگر که هنگام انتخاب موسيقي براي کودکان، توجه داشتن به تناسب ميان کلمات و ملودي ترانه است. معني کلمات بايد در سبک موسيقي منعکس شده باشد. جمله بندي اشعار و ملودي نيز بايد همزمان و منطبق بر يکديگر باشد. در واقع کلمات و ملودي بايد مانند آستر و رويه، يکديگر را کامل کنند.
به ياد داشته باشيد که يکي از اساسي ترين اهداف موسيقي، غني کردن زندگي کودک از طريق تجربيات موسيقايي او و کمک به پرورش حس زيبايي شناسي اوست. وجود يک برنامه متعادل در کنار ساير فعاليت هاي زندگي کودک مي تواند بسيار رضايت بخش باشد و پرداختن به موسيقي نبايد به شکل يک وظيفه اجباري و زجرآور به او تحميل شود.
منبع:
